Geçmişte Yaşadıklarımız Bugünkü İlişkilerimizi Nasıl Etkiliyor?

Bazen verdiğimiz bir tepki, yalnızca o anda yaşananlarla açıklanamayacak kadar yoğun gelebilir. Birinin bizi görmezden gelmesi beklediğimizden daha fazla incitebilir, küçük bir eleştiri gün boyunca aklımızdan çıkmayabilir ya da bir hata yaptığımızda kendimize karşı fazlasıyla sertleşebiliriz.
Sonra kendimize sorarız:
“Neden böyle tepki verdim?”

Belki de bu sorunun cevabı yalnızca bugünde değildir.
Geçmişte yaşadığımız deneyimler; kendimiz, diğer insanlar ve ilişkiler hakkında bazı beklentiler geliştirmemize neden olabilir. Özellikle çocukluk döneminde kurduğumuz ilişkiler, insanların bize nasıl davrandığına, ihtiyaçlarımızı ifade ettiğimizde ne olduğuna ve yakınlığın ne kadar güvenli olduğuna dair ilk deneyimlerimizi şekillendirebilir.

Örneğin, duyguları çoğunlukla kabul edilen ve ihtiyaç duyduğunda yanında birilerini bulan bir çocuk, ilerleyen yıllarda ilişkileri daha güvenli bir alan olarak deneyimlemeye yatkın olabilir.
Bunun tersine, sık sık reddedilen, eleştirilen, ihmal edilen veya ilişkilerinde tutarsızlık yaşayan biri; yetişkinlikte güven, yakınlık ya da reddedilme konusunda daha hassas olabilir.

Ancak burada önemli bir ayrım var:
Aynı deneyimi yaşayan herkes aynı şekilde etkilenmez.
Bireysel özelliklerimiz, yaşam boyunca edindiğimiz deneyimler ve yetişkinlikte kurduğumuz ilişkiler de bu sürecin bir parçasıdır. Yeni ve güvenli deneyimler, geçmişte oluşmuş bazı beklentilerin zaman içinde değişmesine katkı sağlayabilir.

Bazen Bugünü, Geçmişin Gözlüğünden Görürüz
Geçmiş deneyimlerimizin etkisi özellikle yakın ilişkilerde daha görünür hale gelebilir.
Örneğin geçmişte terk edilme deneyimi yaşamış bir kişinin partneri mesajına birkaç saat cevap vermediğinde zihninden hemen şu düşünceler geçebilir:
“Benden uzaklaşıyor.”
“Artık beni sevmiyor.”
“Yine aynı şey olacak.”

Oysa ortada yalnızca cevaplanmamış bir mesaj vardır.
Yaşanan olay ile zihnimizin o olaya verdiği anlam arasında bazen büyük bir fark olabilir.
Benzer şekilde, geçmişte yoğun eleştiri yaşamış biri partnerinin basit bir geri bildirimini bile “Yeterince iyi değilim.” şeklinde yorumlayabilir.

İşte böyle anlarda kendimize şu soruyu sormak işe yarayabilir:
“Şu anda gerçekten ne oluyor ve ben buna hangi anlamı yüklüyorum?”
Çünkü bazen bugünkü bir olay, geçmişte öğrendiğimiz bir duyguyu yeniden harekete geçirebilir.

Neden Bazı İnsanlar Bize “Tanıdık” Gelir?
İlişkilerimizde zaman zaman ilginç bir durumla karşılaşabiliriz: Bize iyi gelmeyen bazı ilişki dinamikleri, bir şekilde tanıdık gelebilir.

Örneğin çocukluğunda duygusal olarak mesafeli ilişkiler yaşayan biri, yetişkinlikte mesafeli bir partnerle karşılaştığında bu ilişki biçimini daha tanıdık bulabilir.
Bu, kişinin bilinçli olarak kendisine zarar veren insanları seçtiği anlamına gelmez.
Bazen tanıdık olanı güvenli olanla karıştırabiliriz.
Fakat tanıdık olan her şey sağlıklı değildir.
Bu nedenle bir ilişkide yalnızca,
“Bu kişi bana tanıdık geliyor mu?”
diye değil;
“Bu ilişki bana nasıl hissettiriyor?”
“Kendim olabiliyor muyum?”
“İhtiyaçlarımı ifade ettiğimde karşılık buluyor muyum?”
diye bakmak da önemlidir.

Geçmiş, Bugünkü İlişkilerimizi Nasıl Etkileyebilir?
Geçmiş deneyimlerimiz bugünkü ilişkilerimizde bazı duyguları ve tepkileri tetikleyebilir.
Geçmişte aldatılmışsak, yeni partnerimizin geç cevap vermesi bizde benzer bir korkuyu harekete geçirebilir. Geçmişte terk edilmişsek, partnerimizin yalnız kalmak istemesi bile “Benden uzaklaşıyor.” şeklinde yorumlanabilir.
Bu duyguların ortaya çıkması anlaşılabilir.
Ancak geçmişte yaşanan ile bugün yaşanan aynı şey değildir.
Bu ayrımı yapabilmek, geçmişin bugünü yönetmesini engellemenin önemli adımlarından biridir.
Böyle anlarda kendimize üç basit soru sorabiliriz:
1. Şu anda ne oldu?
2. Ben bunu nasıl yorumluyorum?
3. Bu yorumumun ne kadarı bugünden, ne kadarı geçmişimden geliyor olabilir?
Bu sorular, yaşadığımız duygu ile içinde bulunduğumuz gerçekliği birbirinden ayırmamıza yardımcı olabilir.

Peki Aynı Döngüyü Değiştirmek Mümkün mü?
Evet.
Bunun ilk adımı kendimizi suçlamak değil, kendimizi fark etmektir.
“Ben neden hep böyleyim?”
yerine,
“İlişkilerimde tekrar eden döngü ne?”
diye sormak daha işlevsel olabilir.

Partnerimiz uzaklaştığında ne yaptığımızı, yakınlık arttığında nasıl davrandığımızı, reddedildiğimizi hissettiğimizde kendimiz hakkında ne düşündüğümüzü fark etmek bize önemli ipuçları verebilir.
Bazen değişim; hemen tepki vermek yerine bir süre durabilmekle, varsaymak yerine soru sorabilmekle ve yalnızca karşı taraftan güvence aramak yerine kendi duygularımızı da taşıyabilmeyi öğrenmekle başlar.
Gerektiğinde bu örüntüleri bir psikoterapi sürecinde ele almak da kişinin geçmiş deneyimleriyle bugün arasında daha sağlıklı bir bağ kurmasına yardımcı olabilir.

Geçmişimiz Kaderimiz Değildir
Sağlıklı bir ilişki, geçmişimizin hiç tetiklenmediği ilişki değildir.
Yakın ilişkilerde zaman zaman kaygılanabilir, incinebilir, öfkelenebilir veya güvensiz hissedebiliriz. Önemli olan, bu duyguların ortaya çıkması değil; ortaya çıktıklarında onlarla ne yaptığımızdır.

Geçmişimizi değiştiremeyiz. Ancak geçmişte öğrendiğimiz bazı şeyleri yeniden değerlendirebilir, bugün kurduğumuz ilişkilerde aynı döngüleri sürdürmek yerine farklı tepkiler vermeyi öğrenebiliriz.

Çünkü geçmişimiz, ilişkilerimizi anlamamız için önemli bir parçadır; ancak ilişkilerimizin nasıl devam edeceğini belirleyen tek şey değildir.
Geçmişimiz hikâyemizin bir parçasıdır; ama sonunu yazmak hâlâ bizim elimizdedir.